Jul 14, 2008

Από το blog της Τea

«Υπάρχουν ακόμα φεμινίστριες?»

Τη δεκαετία του ‘80, το φεμινιστικό κίνημα ήταν ακόμα συμπαγές και ίσως γι’ αυτό και ήταν πιο ορατό. Υπάρχει κι ένα κομμάτι της σκηνής που μπορεί να τοποθετηθεί αναδρομικά στο χώρο της μεταφεμινιστικής πολιτικής, όπως το πρώτο γκέι και λεσβιακό δημόσιο coming out στη Γιουγκοσλαβία το 1984, με παραγωγή ερωτικών βίντεο που παρουσίαζαν μη ετεροσεξουαλικούς, διαστρεβλωτικούς-του-φύλου γκέι, λεσβιακούς και τρανς ρόλους με στόχο την πρόκληση και την «συνειδητή πολιτική τοποθέτηση απέναντι στη σεξουαλικότητα».

Μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, την περίοδο των τεράστιων κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών, ένα μέρος των γυναικείων και φεμινιστικών ομάδων στη Σλοβενία απορροφήθηκε σε κυβερνητικές δομές ενώ το υπόλοιπο συνέχισε να εξελίσσεται στον ακαδημαϊκό χώρο. Στη δεκαετία του ‘90 εμφανίστηκαν ποικίλα σημεία εστίασης και η φεμινιστική οπτική ενσωματώθηκε στο κοινωνικό σώμα. Οι φεμινίστριες είναι παρούσες σε πανεπιστήμια, θεσμούς. Ο πολλαπλασιασμός των κροατικών, βοσνιακών και σερβικών ομάδων κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά τον πόλεμο ενισχύθηκε από διεθνείς χρηματοδοτήσεις. Η υποστήριξη στις σλοβενικές ομάδες ήταν μικρότερη λόγω μικρότερης εμπλοκής στον πόλεμο. Μετά το 1995, η έλλειψη χρηματοδοτήσεων, η “φιλειρηνοποίηση” των φεμινιστριών κατά τη διάρκεια του πολέμου και η αμυντική πολιτική (οργανώνονταν πια μόνο για να υπεραμυνθούν ήδη υπαρχόντων δικαιωμάτων) μείωσε τον αριθμό φεμινιστικών πρωτοβουλιών και δραστηριοτήτων σε βαθμό αορατότητας και μη αποτελεσματικότητας στο πολιτικό πεδίο.

Σήμερα πολλές νέες φεμινίστριες δεν γνωρίζουν αυτή την ιστορία. Αντίθετα, έχουν επιρροές από τις γυναικείες σπουδές και τη φεμινιστική θεωρία που βασίζεται σε βρετανική, αμερικανική και γαλλική λογοτεχνία. Δέχονται αυτές ως τις μόνες φεμινιστικές γενεαλογίες. Αφήνοντας κατά μέρος ότι οι τοπικές φεμινιστικές παραδόσεις είναι υπαρκτές, το μονοπώλιο των δυτικών φεμινισμών και η μη αμφισβητούμενη εφαρμογή του σε μετασοσιαλιστικές καταστάσεις είναι προβληματικά στοιχεία. Συμβαδίζει με τη λαϊκιστική πεποίθηση ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι άστοχες οι διαφοροποιήσεις δύσης-ανατολής. Η ιδέα μιας δομικής ταύτισης και ισότητας είναι σύμπτωμα μιας ιδεολογικής τύφλωσης που δεν συνειδητοποιεί την κλειστοφοβία και την ολοκληρωτική αύρα της. Στοιχεία που χαρακτηρίζουν κάθε ιδεολογία του ιδιωτικού.

Πέρα από τις θεσμικές και χρηματοδοτούμενες μορφές του φεμινισμού, υπάρχει και μια σειρά φεμινιστικών δράσεων δρόμου εμπνευσμένων από τη δημιουργική αντίσταση ομάδων και ατόμων που στα τέλη της δεκαετίας ‘90 στη Σλοβενία τόλμησαν να βαδίσουν στην πολιτική πραγματικότητα με τους δικούς τους όρους, πολιτικοποιώντας νέα ζητήματα και δημιουργώντας πολιτικούς χώρους από τα κάτω. Ήταν αυτοοργανωμένες και τεχνικά «ανύπαρκτες» λόγω της προσωρινής και παράνομης φύσης τους.

Φεμινιστικές δράσεις στο δρόμο (2000-2007)

Οι πρώτες τέτοιες δράσεις του αιώνα στη Λιουμπλιάνα εμπνεύστηκαν από το ανεπίσημο δίκτυο ομάδων και ατόμων που δημιουργήθηκε μετά τις παγκόσμιες διαμαρτυρίες ενάντια στο συνέδριο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στο Seattle το 1999. Ως απάντηση στις ανταποκρίσεις των σλοβενικών μίντια που χαρακτήριζαν τους διαδηλωτές ως εγκληματίες, μια ομάδα διαδηλωτών έκανε πορεία στη Λιουμπλιάνα το Νοέμβριο του 1999 με πανώ που έγραφε «Εμείς είμαστε οι εγκληματίες»

Το κίνημα αποκόμισε περαιτέρω εμπειρία με μικρότερες δράσεις: Παρέμβαση σε σούπερμάρκετ για τη «διαφήμιση» του Heidersil, (από τον Jorg Heider, ακροδεξιά περσόνα της πολιτικής σκηνής στην Αυστρία με μεγάλη δημοτικότητα εκείνη την εποχή), ενός απορρυπαντικού που καθαρίζει τους ιστορικούς λεκέδες και περιέχει το συστατικό «αδολφίνη». Κινήσεις αλληλεγγύης για τη μέρα των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Αντίσταση στην αστυνομική αυθαιρεσία στο αυτόνομο πολιτιστικό κέντρο Metelkova mesto. Συμμετοχή στις διαδηλώσεις της Πράγας. Ενημέρωση για την κρατική και αστυνομική βία. Για το συντονισμό του δικτύου αυτού δημιουργήθηκε το UZI – Urad za intevencije, «Γραφείο παρεμβάσεων».

Το «Γραφείο παρεμβάσεων» ήταν μια φανταστική οργάνωση με φανταστικά γραφεία, διοίκηση και μέλη. Αποτελείτο από συνελεύσεις όπου οι ακτιβιστές/τριες είτε ατομικά είτε αυτό-οργανωμένες σε ομάδες μάθαιναν πώς να επικοινωνούν και να οργανώνονται με αντιαυταρχικούς τρόπους. Οι γυναίκες που έλαβαν μέρος σε αυτές τις συνελεύσεις πολιτικοποίησαν το φύλο και τη σεξουαλικότητα σε σχέση με πολλά άλλα ζητήματα: παραβιάσεις της σεξουαλικής αυτονομίας των γυναικών και της επιλογής αναπαραγωγής, τη φτώχεια και την ανισότητα στην αγορά εργασίας, την αορατότητα περιθωριοποιημένων ατόμων που έχουν υπάρξει θύματα, την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων χώρων και τις ακροδεξιές εκδοχές της γιουγκοσλαβικής και σλοβενικής ιστορίας. Εξέφρασαν την ταυτότητά τους και την πολιτική τους με σαφή φεμινιστική ορολογία και οι δράσεις δρόμου έγιναν το εργαλείο τους για αντίσταση.

Από-ιδιωτικοποιώντας το δημόσιο χώρο

Την 8η Μάρτη 2001 το γυναικείο τμήμα του Γραφείου Παρεμβάσεων μια δράση. Μικρές ομάδες ακτιβιστριών έκαναν προσωρινή κατάληψη σε καλλυντικάδικα και μαγαζιά ρούχων στο κέντρο της πόλης για να καταγγείλουν την εμπορευματοποίηση της Διεθνούς Ημέρας Γυναικών και την εξουσιαστική φύση των ιδιωτικών χώρων που εξυπηρετούν αποκλειστικά την κατανάλωση. Χόρεψαν ανάμεσα στους συγχυσμένους πελάτες/ισσες και πέταξαν τρικάκια με συνθήματα ενάντια στην κατασκευή της «γυναίκας» και της «θηλυκότητας» Σε άλλη δράση, μια ομάδα διάβασε ένα μανιφέστο απαιτώντας τη δημιουργία δημόσιων χώρων όπου «μπορούμε να αφήσουμε τα σώματα και τα μυαλά μας ελεύθερα», σε αντίθεση με τον «έλεγχο που ασκείται πάνω μας αυτομάτως από τους χώρους όπου ζούμε και κινούμαστε. Διεκπεραιώνουμε συγκεκριμένες τελετουργίες στην καθημερινότητά μας –εργασία, διασκέδαση, κατανάλωση, υποταγή- γιατί ο κόσμος που ζούμε έχει φτιαχτεί για αυτά μόνο. Όλοι οι χώροι στους οποίους ταξιδεύουμε έχουν προκαθορισμένα νοήματα και το μόνο που χρειάζεται για να επαναλαμβάνουμε τις ίδιες κινήσεις είναι να κινούμαστε πάντα πάνω στις ίδιες διαδρομές». Μια άλλη ομάδα διάβασε δημόσια αποσπάσματα από το A Room of One’s Own της Βιρτζίνια Γουλφ. Εφόσον οι συμμετέχουσες/οντες καταφέρνουν να εμπλακούν σε συζητήσεις με τους περαστικούς, οι δράσεις αυτές αξιολογούνται ως πετυχημένες.

Σεξουαλική αυτονομία και αναπαραγωγικές επιλογές

Το 2000 η δεξιά κυβέρνηση προσπάθησε να περάσει νομοθεσία που θα καθιστούσε την τεχνητή γονιμοποίηση διαθέσιμη μόνο σε παντρεμένα ζευγάρια. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση φεμινιστικών και λεσβιακών ομάδων. Η κυβέρνηση βρήκε την ευκαιρία να διοργανώσει δημοψήφισμα για το θέμα, και το αποτέλεσμα ήταν ότι η τεχνητή γονιμοποίηση δεν επιτράπηκε σε ανύπαντρες γυναίκες.

Το Νοέμβριο του 2006 ο πρώην υπουργός εργασίας, οικογένειας και κοινωνικών υποθέσεων Janez Drobnič πρότεινε μια στρατηγική αύξησης της γονιμότητας η οποία, ανάμεσα σε πλείστες άλλες ρυθμίσεις σε βάρος κοινωνικών ομάδων, περιλάμβανε τον περιορισμό της πρόσβασης σε άμβλωση. Η στρατηγική αυτή πρότεινε ένα κόστος 400 ευρώ για συγκεκριμένες διαδικασίες άμβλωσης, διασφαλίζοντας ότι θα απέκοπτε την πρόσβαση σε αυτές από φτωχές γυναίκες. Η φεμινιστική πρωτοβουλία για το δικαίωμα στην άμβλωση έκανε εισβολή στο υπουργείο και μοίρασε στους υπαλλήλους κείμενα ενάντια στο νέο νόμο: «Το κράτος ανάγει τις γυναίκες σε μη λογικά όντα, με πρωταρχική λειτουργία την αναπαραγωγή, ανίκανες να αποφασίσουν για τους εαυτούς τους….» Στη συνέχεια κρεμάστηκαν πανώ στο κτίριο και κατήγγειλαν την κυβέρνηση ότι παραβιάζει τα δικαιώματα των γυναικών, μέσα σε ένα πλαίσιο θεσμικής βίας ενάντια στις περιθωριοποιημένες μειονότητες. Τα συνθήματα ήταν: «Γυναίκες = αναπαραγωγικές μηχανές», «Υπερασπιστείτε το δικαίωμα στην άμβλωση –αύριο θα είναι πολύ αργά», «Χθες ήταν οι μετανάστες και οι διαγραμμένοι πολίτες, σήμερα είναι οι ρομά και οι γυναίκες. Ποιος είναι επόμενος;» Επίσης, μια ανώνυμη ομάδα κυκλοφόρησε συνθήματα όπως «Αμβλώστε τον Drobnič!»

Ξαναγράφοντας την ιστορία

Η πρόσφατη άνοδος της δεξιάς στη σλοβενία είχε ως αποτέλεσμα δραστικές περικοπές στα δικαιώματα φοιτητών, εργατών και συνταξιούχων, και ενέτεινε την καταπίεση στις γυναίκες, τους ηλικιωμένους, τους φτωχούς, τους ανθρώπους χωρίς χαρτιά και άλλες μειονότητες. Παρόμοια, υπάρχει δημόσια άρνηση της παράδοσης του αντιφασισμού που έλαμψε κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίζει να ερμηνεύει την ιστορία σύμφωνα με τα πολιτικά συμφέροντα. Το 2006, το φεμινιστικό και queer φεστιβάλ Rdeče zore αντιτέθηκε στην παραχάραξη της μνήμης και της ιστορίας με μια συμβολική δράση. Στις 8 Μαρτίου, το φεστιβάλ άνοιξε με ένα ρεπερτόριο παρτιζάνικων τραγουδιών που τραγούδησαν 22 μέλη της γυναικείας χορωδίας συνταξιούχων παρτιζάνων. Λίγους μήνες πριν η χορωδία αυτή είχε αποκλειστεί από τη συμμετοχή σε ένα μνημόσυνο παρτιζάνων, γιατί ο δήμαρχος της περιοχής αποφάσισε ότι θύμιζε πολύ «κομμουνιστική προπαγάνδα». Η παρουσία της χορωδίας στο φεστιβάλ ήταν μια απάντηση στο δήμαρχο και μια σύνδεση των νεώτερων ακτιβιστριών με την πολιτική σλοβενική ιστορία.

Το Μάρτιο του 2007 φεμινιστικές ομάδες μετέστρεψαν τα ονόματα περίπου 60 δρόμων στη Λιουμπλιάνα. Τα ονόματα των οδών αλλάζουν συνήθως από νέες πολιτικές δυνάμεις που επιλέγουν ονόματα ανάλογα των συμφερόντων τους. Κάθε νέα χαρτογράφηση αλλάζει την αντίληψη για τον ξαναβαφτισμένο δρόμο. Το πλήθος των ξαναβαφτισμένων δρόμων σε μετασοσιαλιστικές χώρες δείχνει ότι οι συμβολικές ενέργειες είναι σημαντικές όσο και οι υλικές.

Οι φεμινιστικές εκδοχές της ιστορίας μπορούν να γίνουν αντιληπτές ως οικειοποιήσεις των χώρων και ως στρατηγική ορατότητας. Δύο στοιχεία που ακόμα δομικά δεν «αναλογούν» κοινωνικά στις γυναίκες. Η βασική ιδέα της δράσης ήταν να δοθεί προσοχή στην αορατότητα των ιστορικών προσωπικοτήτων που υπήρξαν γυναίκες και να εγερθεούν ερωτήματα για τη ζωή και τη δράση τους. Γι’ αυτό τα ονόματα που δόθηκαν περιελάμβαναν καλλιτέχνιδες, γυναίκες επισκιασμένες από τους διάσημους συζύγους τους, φανταστικούς γυναικείους χαρακτήρες από μυθιστορήματα, συλλογικά υποκείμενα, σημαντικά γεγονότα της φεμινιστικής ιστορία. Τέλος, υπήρξαν και ονόματα όπως «Οδός δική σου και της μαμάς σου». «Συμπτωματικά», τα μίντια ενδιαφέρθηκαν περισσότερο για την ταυτότητα των ακτιβιστριών («βάνδαλοι ή καλλιτέχνες?») παρά για το μήνυμα.

Οι δράσεις δρόμου είναι απαραίτητες γιατί η πατριαρχική πλύση εγκεφάλου έχει προκαλέσει τεράστια ζημιά και τα μίντια, καθώς και οι συζητήσεις στο πολιτικό πεδίο, ασχολούνται ακόμη με επιχειρήματα υπέρ και κατά του φεμινισμού και της ισότητας των φύλων. Οι ακτιβίστριες πιστεύουν ότι ο μόνος τρόπος για την αναβάθμιση αυτής της συζήτησης είναι οι δράσεις και η υπεράσπιση του λόγου μας, και η κατάληψη όσο το δυνατόν περισσότερου δημόσιου χώρου για να επικοινωνήσουμε με τις διαφορετικές πραγματικότητες στις οποίες ζουν οι άνθρωποι. «Η άνοδος του σεξισμού και της πατριαρχίας τα τελευταία χρόνια είναι απίστευτη. Είναι αναγκαίο να βγουν οι γυναίκες για δράσεις στους δρόμους. Μικρές ομάδες ατόμων που θέλουν να επικεντρώσουν σε συγκεκριμένα ζητήματα μπορούν να εφεύρουν τακτικές και να κάνουν εποικοδομητική κριτική. Ένας από τους χώρους που μπορούμε να αρχίσουμε ξανά να στοχαζόμαστε και να εφαρμόζουμε τον φεμινισμό σε σχέση με τους αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη είναι ο δρόμος.»


Φεστιβάλ Rdece Zore, Λιουμπλιάνα, Σλοβενία


To φεστιβάλ Rdece Zore προσκαλεί κάθε χρόνο για λίγες μέρες (γύρω από την ημερομηνία της 8ης Μάρτη) ακτιβίστριες και πολιτικοποιημένες καλλιτέχνιδες που μέσα από τα νέα μέσα (new media) εκφράζουν οπτικές, πολιτικές και συναισθήματα. Το φεστιβάλ ενώνει τις δυνάμεις των ακτιβιστριών και καλλιτέχνιδων, καθώς είναι (αυτο)οργανωμένο αποκλειστικά από γυναίκες και έχει ενσωματώσει την DiY ηθική της εποικοδομητικής εξέγερσης ενάντια στην καπιταλιστικό καταναλωτισμό.

Το όνομα του φεστιβάλ (Rdece Zore, επί λέξει «Κόκκινη Αυγή») είναι εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα Rote Zοra (η ηρωίδα με τα κόκκινα μαλλιά και την αναρχική συμπεριφορά που ενέπνευσε τη ριζοσπαστική φεμινιστική ομάδα Rote Zora στη Δυτική Γερμανία). Κατά τ’ άλλα, Zοra σημαίνει Αυγή στα σλοβενικά.

Η δουλειά των συμμετεχουσών είναι «ανατρεπτικά όμορφη, αμφισβητώντας γενναία τις υποτιθέμενες φυσικές και κοινωνικές παραμέτρους της γυναικείας θηλυκότητας και ανδρικής αρρενωπότητας».

0 Comments:

Post a Comment