Nov 16, 2007

Ποιες είμαστε

Μέχρι την εμφάνιση του φεμινισμού, όλη η φιλοσοφία της ανθρωπότητας μιλούσε για τη σχέση του άνδρα με τους θεούς ή τον θεό, με τη ζωή, την κοινωνία, τα αφεντικά, το σύμπαν, το τίποτα κ.ο.κ. Σε πιο καθημερινά πεδία, ο άνδρας κυριαρχεί παντού ως μέτρο των πάντων: η ανδρική φυσιολογία ορίζει τη σωματική ικανότητα, το ανδρικό βλέμμα ορίζει το ωραίο, οι ανδρικές εμμονές ορίζουν τον έρωτα, η ανδρική ψυχοσύνθεση ορίζει το ψυχικά ομαλό, οι ανδρικές ανάγκες δίνουν τον ορισμό της γυναίκας.

Η πεποίθηση ότι ο «ανδρικός κόσμος» είναι ο «αληθινός κόσμος», ότι η πατριαρχία είναι ταυτόσημη με τον πολιτισμό και ο πολιτισμός με την πατριαρχία, ότι οι «μεγάλες» ή «απελευθερωτικές» εποχές της ιστορίας ήταν ίδιες για τις γυναίκες όπως για τους άνδρες, ότι οι γενικεύσεις για τον «άνθρωπο», την «ανθρωπότητα», τα «παιδιά», τους «μαύρους», τους «γονείς», την «εργατική τάξη» ισχύουν για τις γυναίκες, τις μητέρες, τις κόρες, τις αδελφές, τα μικρά κορίτσια και ότι αυτές οι γενικεύσεις τις συμπεριλαμβάνουν, χωρίς τίποτε περισσότερο από μερικές φευγαλέες αναφορές εδώ κι εκεί, συνήθως σε σχέση με κάποια ειδική λειτουργία που επιτελούν, αυτή η πεποίθηση είναι ενδεικτική της πατριαρχικής στενότητας σ’ έναν κόσμο που είναι φτιαγμένος για τους άνδρες.

Ο φεμινισμός αποτελεί ιστορικά ένα από τα πλουσιότερα πολιτικοκοινωνικά κινήματα. Όσο κι αν στη βάση μιας πολιτικής άγνοιας αντιμετωπίζεται μονολιθικά και ισοπεδωτικά, στην πραγματικότητα το εσωτερικό του ταλανίζεται από διαφορετικές έως και συγκρουόμενες θέσεις, αναλύσεις, στάσεις και προτεραιότητες.

Οι ριζοσπάστριες φεμινίστριες αμφισβήτησαν τις κυρίαρχες και αποδεκτές ιδέες γύρω από τη γυναικεία ύπαρξη και ταυτότητα. Αγωνίστηκαν για την υποστασιοποίηση ενός υποκειμένου και μιας εμπειρίας που είχε εκτοπιστεί και περιφρονηθεί βίαια από την πραγματικότητα της πατριαρχίας. Στην κατεύθυνση αυτή αναζήτησαν δυνατότητες διαφυγής των γυναικών από περιορισμένα, στερεοτυπικά μοντέλα του υπάρχειν, είτε ενάντια σε θεσμούς και συστήματα καταπίεσης (πατριαρχική οικογένεια, θεοκρατία, πολιτική διακρίσεων κ.λπ.) είτε ενάντια σε αόρατες θεσμίσεις που στηρίζουν την πατριαρχία (την ταύτιση της γυναίκας με τη μητρότητα ή με ένα στενά σωματικό ον, την εγγύτητά της στη φύση, την κανονικοποίηση της σεξουαλικής συμπεριφοράς κ.ά.). Σε άλλες περιπτώσεις, εντόπισαν τις πηγές τηςψυχοκοινωνικής συγκρότησης των έμφυλων υποκειμενικοτήτων και πρότειναν την αποδόμηση των έμφυλων ταυτοτήτων. Στις γυναικείες αυτόνομες ομάδες που άνθισαν κυρίως από τη δεκαετία του ’70 και μετά σε ορισμένες χώρες, οι αγώνες πραγματοποιήθηκαν με ριζοσπαστικές μη ιεραρχικές δομές αυτοοργάνωσης – αναγνωρίζοντας ότι καταπιεστική δεν είναι μόνο η ιεραρχία των φύλων, αλλά όλες οι μορφές ρητών ή άρρητων κανονιστικών ιεραρχήσεων που επιτρέπουν την πρόσβαση στην άσκηση εξουσίας σε συγκεκριμένα υποκείμενα (κυρίως σε λευκούς ετεροσεξουαλικούς άνδρες) σε βάρος άλλων.

Ενώ όλες αυτές οι αναζητήσεις, οι προβληματισμοί και οι πρακτικές τους εκφράσεις είχαν μια εξέλιξη, ακολουθώντας συνεχείς ή διακεκομμένες πορείες προς διάφορες κατευθύνσεις, οι άνδρες στο μεταξύ ελάχιστα έχουν μπει στον κόπο να εξετάσουν τι σημαίνει να είσαι άνδρας στην πατριαρχία, απλούστατα γιατί δεν το χρειάζονται. Τα πολιτικά αποτελέσματα ωστόσο αυτής της παραμέλησης ισοδυναμούν με την αναπαραγωγή των υφιστάμενων εξουσιαστικών ρόλων. Έχοντας υιοθετήσει την πολιτική της απώθησης, δεν αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως άνδρες αλλά ως ανθρώπους, ως homo sapiens, όσο έχουν αυτήν την πολυτέλεια να ταυτίζονται με τον Άνθρωπο, όπως μαρτυρά και η γλωσσική ταύτιση των δύο εννοιών σε μία λέξη σε πλείστες γλώσσες και πολιτισμούς. Από εδώ εκπηγάζουν και οι ανδρικές άμυνες και επιθέσεις στις «υπερβολές του φεμινισμού» που τους αντιμετωπίζει «μερικά» ως άνδρες…

Η γυναικεία αυτοοργάνωση, όπου και όποτε εμφανίστηκε, ενδυνάμωσε τη γυναικεία αλληλεγγύη. Μέσα στην πατριαρχική συνθήκη, η διεκδικητικά αυτόνομη παρουσία γυναικών είναι μια αυταξία. H προώθηση μιας ανεξάρτητης, ριζοσπαστικής φεμινιστικής πολιτικής αποτελεί όμως μια περιοχή απομόνωσης, μια επιλογή που βρίσκεται στο περιθώριο τόσο κοινωνικά, όσο και σε σχέση με το ανταγωνιστικό κίνημα.

Όσον αφορά τον ελλαδικό χώρο, εντός του ανταγωνιστικού κινήματος δεν υπάρχει πια καμία υποδομή πάνω στην οποία θα μπορούσε δυνάμει να βασιστεί μια συνειδητή φεμινιστική πολιτική στάση, ούτε ένα θεωρητικό έδαφος πάνω στο οποίο θα οικοδομούνταν σύγχρονες θεωρήσεις. Το γεγονός ότι από την πραγματικότητα του φεμινισμού του ’80 και τις ποικίλες τάσεις του δεν επιβίωσε σχεδόν τίποτα, δεν υπάρχει τίποτα ορατό πια –από την άποψη της θεωρητικής εργασίας, της νευρικότητας και της ιστορίας αυτών των φεμινιστικών εκδοχών που πήραν σάρκα και οστά εκείνη τη δεκαετία– είναι ευθύνη ενός κινηματικού χώρου που ιεράρχησε έτσι τις προτεραιότητές του, ώστε η μνήμη του να αφήνει ανέγγιχτες τις βαθιές πατριαρχικές δομές που τον συνέχουν και την ελευθερία του ανδρισμού που επικρατεί στο εσωτερικό του. Σε αναλυτικό επίπεδο, οι σχέσεις των δύο φύλων δεν θεωρούνται εξουσιαστικές, δεν αναγνωρίζεται καν ο σεξισμός σαν κοινωνική δομή. Δεν εμφανίζεται στην ανάλυση της κοινωνίας, παρά μόνο σαν δευτερεύουσα της δευτερεύουσας της δευτερεύουσας σημασίας («ας πούμε και κάτι για το φύλο…», «εσείς που ασχολείστε πείτε και κάτι για το φύλο…» κτλ.) και με το χαρακτήρα φιλανθρωπικής πολιτικής.

Οι ανοχές απέναντι σε έναν φεμινιστικό λόγο, ο οποίος θεωρεί τον σεξισμό ως έναν αυτόνομο μηχανισμό εξουσίας που λειτουργεί ανεξάρτητα και παράλληλα με άλλους μηχανισμούς, είναι περιορισμένες. Οι ριζοσπαστικά φεμινιστικές θέσεις που αφορούν τη σχέση του φύλου δέχονται επίθεση και γίνονται αντικείμενο αστείων, γελοιοποίησης και χλευασμού, ενώ επιτρέπονται οι θέσεις εκείνες που αφομοιώνονται εύκολα, επειδή μπορεί να βολευτεί κανείς μέσα σ’ αυτές χωρίς να προκύπτει η ανάγκη να αλλάξει τον εαυτό του, όπως οι σχέσεις των δύο φύλων στη Γουαδελούπη ή αναγωγές που χωρούν τα πάντα χωρίς επί της ουσίας να θίγουν τίποτα. Καθώς μιλάμε για ευέλικτους κυριαρχικούς ρόλους και σχεσιακές πραγματικότητες που εκτυλίσσονται τόσο στη δημόσια σφαίρα, όσο και στο άβατον της ιδιωτικής, ο καθένας μπορεί να βρει ένα άλλοθι και ειδικά σε μια κοινωνική συνθήκη που δομείται με όρους απτής και ωμής ανδρικής βίας.

Η θεωρητική μας αμηχανία καθορίζεται σημαντικά από αυτές τις αγκυλώσεις.

Πώς να μιλήσουμε για κατασκευασμένα φύλα που θέλουμε να αποδομήσουμε, από τη στιγμή που δεν αναγνωρίζεται καν η εξουσιαστική ιεράρχησή τους; Τι να πούμε για τις σύγχρονες θεωρίες, εκεί που δεν έχουν φτάσει ακόμη και οι πιο απλές αλήθειες του φεμινισμού του ’70; Πώς, με λίγα λόγια, να συζητήσουμε τη μεταμοντέρνα θεωρία, εκεί που δεν έχει ακόμα συζητηθεί η μοντέρνα; Τι να πρωτοπούμε απ’ όλα αυτά που συγκεντρώθηκαν στα φεμινιστικά αρχεία στο εξωτερικό, τα οποία περιλαμβάνουν τουλάχιστον 35 χρόνια φεμινιστικής θεωρίας η οποία δεν μεταφράστηκε, δεν συζητήθηκε, δεν εφαρμόστηκε ποτέ στον ελλαδικό χώρο; Είμαστε εγκλωβισμένες σε ένα αδιέξοδο και προσπαθούμε το αδύνατο: να συνδυάσουμε τα ζητήματα του ’70 με προσεγγίσεις που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες.

Το παρόν blog είναι αφιερωμένο στο φύλο, το σώμα και τη σεξουαλικότητα, και τις πολιτικές που τα κρατούν αλληλένδετα καθώς παρουσιάζονται ως φυσικές συνθήκες, ενώ δεν αποτελούν παρά κοινωνικές κατασκευές που υπάγονται στις προσταγές της πατριαρχικής τάξης πραγμάτων και της ετεροκανονικότητας. Η πατριαρχία δεν καθορίζεται μόνο από εξωτερικές θεσμίσεις, ούτε περιορίζεται σε μετρήσιμες στατιστικές. Πολύ περισσότερο οργανώνεται μέσα στα σώματά μας.


7 Comments:

  1. common sense said...
    ωραία συνάντηση
    Anonymous said...
    Παρότι κανείς δεν αμφισβητεί ότι οι γυναίκες αποτελούν ένα ιδιαίτερο αντικείμενο καταπίεσης, είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός ότι το υποκείμενο της καταπίεσης αυτής είναι οι άντρες. Αυτό είναι το λάθος που κάνετε, από τη σκοπιά των μαρξιστών. Πραγματικά, στη σημερινή κοινωνία τουλάχιστον, οι άντρες ως σύνολο δεν έχουν κάποιο αντικειμενικό συμφέρον από την καταπίεση των γυναικών. Φορείς της καταπίεσης είναι άντρες και γυναίκες που φέρουν τη σεξιστική ιδεολογία, αλλά δεν είναι ο ουσιαστικός αντίπαλος οι άνθρωποι αυτοί. Αντίπαλος είναι όποιος ωφελείται από το σεξισμό. Οπότε όπως έχουμε ριζοσπαστικές φεμινίστριες μπορούμε να έχουμε και ριζοσπαστικούς φεμινιστές, και δεν υπάρχει λόγος οι οργανώσεις της ιδεολογίας αυτής να είναι αποκλειστικά γυναικείες.

    Ωστόσο έχοντας διαβάσει ένα από τα άρθρα σας πιστεύω ότι λέτε κάποια πράγματα που πρέπει να ακουστούν και ότι η Αριστερά θα πρέπει να πάρει αρκετά στοιχεία από τις αναλύσεις σας. Συγχαίρω την προσπάθειά σας και ελπίζω να είναι όλα τα άρθρα σας το ίδιο εμπεριστατωμένα και οξυδερκή.

    Βέβαια έχω δει μέχρι τώρα μόνο τη θεωρητική πλευρά, δεν ξέρω ακόμα τι κάνετε από την πλευρά της δράσης.

    Θα σας παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον.

    Βανέσα
    Arisgr said...
    me duo logia ftaiei opoiosdipote allos ektos apo tous antres :P
    Arisgr said...
    "οι άνδρες στο μεταξύ ελάχιστα έχουν μπει στον κόπο να εξετάσουν τι σημαίνει να είσαι άνδρας στην πατριαρχία, απλούστατα γιατί δεν το χρειάζονται"

    Αυτό είναι το είδος του λόγου απλά διαγράφει, αποσιωπά εντλλώς την ύπαρξη ανδρών που έχουν εξεγερθεί κατά του φύλου τους ρητά (queer) είτε επιτελεστικά (ο κάθε πούστης)...
    Εκεί που όμως θα ήθελα να εστιάσω είναι στον λανθασμένο κατ' εμέ περιορισμό της συνθήκης καταπίεσης στις (κοινωνικά) γυναίκες. Αντίθετα, όπως δείχνει ο Φουκώ και πολλοί άλλοι, το πλέγμα της εξουσίας πειθαρχεί σώματα και συνειδήσεις κυριάρχων και κυριαρχουμένων εξίσσου.

    Οι (κοινωνικά) άνδρες είναι δυστυχισμένα πλάσματα καταδικασμένα σε ένα κόσμο κτητικότητας, τιμής, βίας, φόβου για απώλεια του πέους, του ανδρισμού τους, της παραβίασης του ορθού τους κλπ...

    πολύ φιλικά, εξού και ο παρεξηγήσιμα επιθετικός τόνος,
    ek-fyles said...
    Αrisgr,η ανάγκη που υπήρχε όταν βγήκε το έντυπο στο οποίο γράψαμε αυτή την εισαγωγή (πριν δυόμισι χρόνια)ήταν να αναλύσουμε τις "Γυναίκες" και τους "Άνδρες" ως οικουμενικές κατηγορίες, γιατί στους πολιτικούς χώρους που κινούμασταν ο άνισος χαρακτήρας των έμφυλων σχέσεων ήταν αποσιωπημένος και η προβληματοποίηση των φύλων ως μη φυσικών δεδομένων και ως επιτελέσεις ιεραρχικών σχέσεων ήταν πεδία πλήρως ανεξερεύνητα. Από κάπου έπρεπε να ξεκινήσουμε.
    Οπότε, πάνω σ' αυτά που γράφεις, καμία αντίρρηση ότι ο "άνδρας" κατασκευάζεται εξίσου και τραβάει και το δικό του ζόρι για να πειθαρχήσει στο φύλο του, αλλά ταυτόχρονα ας μην ξεχνάμε ότι οι ρόλοι που του αναλογούν είναι προνομιακότατοι εν σχέσει με αυτούς των λοιπών υποκειμένων που ορίζονται, βάσει φύλου ή σεξουαλικότητας, ως μη-άνδρες. Μπορεί να είμαστε όλοι/ες δημιουργήματα της εξουσίας, αλλά μέσα σ' αυτό το πλέγμα εξακολουθούμε να ιεραρχούμαστε.

    Ούτως ή άλλως, δεν θα κάνουμε εμείς πολιτική για τον καημένο τον ετεροφυλόφιλο άνδρα, αν οι ίδιοι έχουν να πουν κάτι για όσα υφίστανται από την κανονικοποίησή τους ως αρρενωπότητες, ας το πούν -αλλά γιατί όλα αυτά τα θυμούνται, όλως τυχαίως, ΜΟΝΟ ενώπιον του φεμινιστικού ή του LGBT ή του Queer λόγου;;;;
    ArisMUC said...
    Πολύ ωραία πάσα ;)
    mrdirt said...
    Γιατι μοναχα τοτε καλιομαστε να υπερασπισουμε αυτο που ειμαστε. For someone to imply that being a man is less burdensome than being a woman is the same as a poor man saying that his life is more difficult than a rich man's life. And yet it is the rich man who has to go to work before everybody else and leave his office last. He spends the less time with his family than a poor man, his kids grow up to hate him, his money stay in the bank and he dies from heart attack at the age of 55 due to stress.
    The social burdens of man and woman are completely different. They cannot be compared and neither can they be understood by the opposite gender.
    Εχοντας μεγαλωσει σε μια τριτοκοσμικη χωρα ονοματι Κυπρος, με την μητερα μου να σχολναει απο την δουλεια τη για να ερθει σπιτι να μαγειρεψει, να καθαρισει, να ψωνισει ενω εγω αυνανιζομουνα στο δωματιο μου fantasizing about cocaine-skinny little american bitches, καταλαμβαινο, και υποστηριζω το φεμινιστικο κινημα.
    I wish you well in your pursuit of happiness.

Post a Comment